03-12-2014

Kijkpatronen ontrafeld!

3 december 2014

Webmasters besteden veel tijd aan het optimaliseren van zaken als content en opmaak. Maar wat als deze inspanningen gebruikers niet eens opvallen? Bezoekers van webpagina’s zijn namelijk zeer subjectief in hun zogenaamde ‘kijkpatroon’: dit is de wijze waarop mensen bepaalde zaken zoals websites bekijken. Uit onderzoek is inmiddels duidelijk geworden dat kijkpatronen beïnvloed worden door culturele en educatieve factoren en ook per taalgebied verschillen (bijvoorbeeld voor talen die van rechts naar links worden gelezen).

Het is dan ook de vraag of sommige ogenschijnlijk grote veranderingen überhaupt wel worden opgemerkt door bezoekers en of deze aanpassingen daarom zin hebben. In dit artikel bespreken we de meest voorkomende kijkpatronen zodat jij hiermee rekening kunt houden bij het doorvoeren van aanpassingen aan je website. Daarbij beantwoorden we tegelijkertijd de vraag: bestaat er zoiets als een ideaal patroon bij het vormgeven van webpagina’s?

Kijkpatronen

Op wereldwijde schaal is er sprake van een diversiteit aan kijkpatronen. Hieronder belichten we de kijkpatronen die het meest voorkomen.

Het F-patroon

Zoals de naam al verklapt, suggereert het F-patroon dat het kijkpatroon van mensen overeenkomsten vertoont met de vorm van de letter ‘F’.

kijkpatroonBron afbeelding: www.nngroup.com

In eerste instantie zullen bezoekers de bovenste inhoud van een webpagina horizontaal bekijken. Daarna glijden hun ogen naar beneden over de pagina, waarna ze een ander gedeelte horizontaal bekijken. Dit tweede gedeelte wordt echter vaak minder uitgebreid bekeken, waardoor de kijkwijdte smaller is en de rechterkant van de webpagina nauwelijks nog wordt gezien. In de meeste gevallen komt het erop neer dat gebruikers de linkerzijde van de pagina-inhoud van boven naar beneden scannen. Dit blijkt ook duidelijk uit bovenstaande afbeelding.

Het Gutenberg Diagram

De bedenkers van het Gutenberg Diagram stellen dat mensen tijdens het lezen van een webpagina als het ware worden geleid door een soort zwaartekracht, die ervoor zorgt dat hun ogen van linksboven naar rechtsonder over de pagina glijden:
kijkpatroon website

Bron afbeelding: www.vanseodesign.com

Bezoekers starten hun kijkpatroon aan de linker bovenzijde van de pagina en eindigen aan de rechter onderkant van de pagina. Volgens het Gutenberg Diagram gebeurt dit in een rechte lijn. Dit zou betekenen dat veel pagina-inhoud die buiten deze diagonale kijklijn valt simpelweg niet wordt gezien. Toch is er wel sprake van een zekere ‘Axis of Orientation’: doordat de kijklijn van linksboven naar rechtsonder leidt, zal de pagina-inhoud rechtsboven eerder worden gezien dan de pagina-inhoud linksonder.

Het Z-patroon

Net als bij het F-patroon geeft de naam van het Z-patroon alvast zijn betekenis prijs. Hiermee wordt namelijk gesuggereerd dat mensen de inhoud van een website bekijken in de vorm van de letter ‘Z’. Dit patroon staat ook wel bekend als een omgekeerd S-patroon:

webdesign patroon Z

Bron afbeelding: www.vanseodesign.com

Dit kijkpatroon ligt al dichter bij een zo volledig mogelijke wijze van lezen. Mensen die een website op deze manier bekijken zullen in principe bijna elk gedeelte van de website zien. De start- en eindpunten zijn hetzelfde als bij het Gutenberg Diagram, maar bij het Z-patroon zal de pagina-inhoud rechtsboven en linksonder niet zo snel over het hoofd worden gezien.

Andere kijkpatronen

Natuurlijk zijn er nog diverse andere kijkpatronen. Om dit artikel kort en bondig te houden, zullen we deze slechts kort benoemen. Ze vertonen namelijk grote overeenkomsten met sommige van de hierboven genoemde patronen.

Zo is er bijvoorbeeld het ‘Gouden Driehoek Patroon’, dat bijzonder veel lijkt op het F-patroon. Ook het ‘Zig Zag Patroon’ wordt veelvuldig genoemd, maar dit is in feite niets anders dan meerdere Z-patronen onder elkaar. Dit kijkpatroon impliceert vaak een actieve leeswijze, wat kan duiden op bezoekers die naar iets specifieks op zoek zijn in een tekst.

Structuur en hiërarchie

Kortom: er zijn diverse kijkpatronen en er doen veel ideeën de ronde over de wijze waarop mensen websites bekijken. Maar wat kunnen we hier nu van leren?

Het lijkt er sterk op dat kijkpatronen van mensen niet alleen bepaald worden door de structuur en hiërarchie van de webpagina die bekeken wordt, maar ook door persoonlijke voorkeuren. Pan et al. (2004) concludeerden hetzelfde in hun onderzoek:

“Het huidige onderzoek bevestigt eerdere theorieën dat individuele karakteristieken van de kijker alsmede de stimuli beiden bijdragen aan de oogbewegingen van kijkers.”

Kijkpatronen kunnen betekenis hebben wanneer mensen een website bekijken zonder enige vorm van hiërarchie. Wanneer deze hiërarchie echter wordt toegevoegd aan een website, zullen mensen deze automatisch gaan volgen. Djamasbi, Siegel & Tullis (2011), Granka, Hembrooke & Gay (2006) en Habuchi, Takeuchi & Kitajima (2006) kwamen allen tot vergelijkbare conclusies.

Naast hiërarchie is ook de structuur van een webpagina een belangrijk element. Wat er in deze context met structuur bedoeld wordt, blijkt duidelijk uit de ‘viewing heatmap’ bij het F-patroon. Veel van deze onderzoeken richtten zich op zoekresultatenpagina’s, die bestaan uit veel inhoud aan de linkerkant. Een logisch gevolg is dat mensen de linkerzijde van dergelijke webpagina’s meer zullen bekijken. Wanneer er echter een groot object (of het nu om tekst of een afbeelding gaat) wordt toegevoegd aan de rechterkant, zal de aandacht van de bezoeker daar vrijwel zeker door getrokken worden. De wijze waarop de opmaak van een webpagina is gestructureerd, heeft dus grote invloed op de wijze waarop mensen deze pagina zullen bekijken.

Overeenkomsten

Uit de afbeeldingen bij dit artikel blijkt duidelijk dat de kijkpatronen in de kern overeenkomsten met elkaar vertonen. Hoewel elk patroon een eigen naam heeft, start elk kijkpatroon linksboven op de pagina. En vandaar verplaatst de kijkbeweging zich naar de rechterzijde van de pagina; in sommige gevallen de bovenkant, in andere gevallen de onderkant. Er zou eigenlijk geen onderzoek voor nodig zijn om dit voor de hand liggende leespatroon te verklaren. De meeste mensen in de westerse wereld lezen immers van links naar rechts.

Hoe nu verder?

Uit de door ons besproken kijkpatronen blijkt dat webpagina’s met een duidelijke structuur en hiërarchie beloond worden. Het is niet nodig om teveel afgeleid te worden door kijkpatronen, aangezien deze subjectief zijn en beïnvloed worden door diverse andere factoren.

De beste manier om jouw website te testen is door enkele mensen uit jouw doelgroep de website eens goed door te laten spitten (middels bijvoorbeeld een ‘usability test’). Dit zal je meer inzichten opleveren dan het eindeloos ontleden van kijkpatronen of het lezen van onderzoeken zoals hierboven. Meer weten over de toegevoegde waarde van kijkpatronen voor jouw website? Laat je adviseren in een vrijblijvend kennismakingsgesprek! Bel naar 074-3030400 of neem contact op via de mail: info@webton.nl.

Vind je dit een interessant bericht? Deel het!